Potop – Matura z języka polskiego 2025

Trylogia Henryka Sienkiewicza jest dziełem epokowym. Każdy w swoim życiu na pewno słyszał o tych, jakże ważnych dla historii polskiej literatury powieściach. W dzisiejszym artykule przyjrzymy się bliżej „Potopowi”, jako że to właśnie z tą częścią trylogii maturzyści musieli zmagać się najczęściej.

KU POKRZEPIENIU SERC

Henryk Sienkiewicz pisząc „Ogniem i Mieczem”, „Potop” oraz „Pana Wołodyjowskiego” chciał przekazać ludziom historię oraz wiedzę o dawnej świetności państwa polskiego. Ideą było zaszczepienie w narodzie ducha walki i pokazanie, że nie ma sytuacji bez wyjścia i zawsze warto dążyć do celu. Chciał natchnąć ludzi pokazując im wzorce godne naśladowania.

W momencie tworzenia „Potopu”, Henryk Sienkiewicz gościł w wielu europejskich sanatoriach wraz ze swoją żoną – Marią, która cierpiała na gruźlicę. Za okres, w którym powstawała powieść uważa się lata 1884-1886. Pisanie trylogii prawdopodobnie było dla Sienkiewicza swojego rodzaju odskocznią od trudów rzeczywistości, w tym od choroby i późniejszej śmierci żony. Na wybór umiejscowienia czasu akcji powieści w epoce Rzeczypospolitej Obojga Narodów miało wpływ wielkie zamiłowanie pisarza do siedemnastowiecznej historii Polski.

Epoka literacka: Pozytywizm.

Czas i miejsce akcji: Akcja „Potopu” rozgrywa się na terenie Polski i Litwy w czasie wojny Rzeczypospolitej ze Szwecją w latach 1655-1657.

Główni bohaterowie:

– Kmicic – główny bohater powieści. Postać wielowarstwowa, stale ewoluująca w miarę rozwoju historii. Początkowo to typowy zabijaka, skory do uciech i pierwszy do szabli. Jednocześnie jest bardzo honorowy i oddany ojczyźnie. Na zmianę jego charakteru znaczący wpływ ma poznanie Oleńki i miłość do niej, jak również późniejsza służba na rzecz odbudowy kraju. Jego historia zaczyna się od najgorszych przestępstw, w tym i zdrady ojczyzny a kończy na pełnej rehabilitacji dzięki zasługom na rzecz króla i narodu,

– Oleńka Billewiczówna – ukochana Kmicica. Piękna, pewna siebie, oddana ojczyźnie szlachcianka z dobrego rodu. Odwzajemnia uczucia Kmicica, jednak po jego występkach i zdradzie stanu nie jest w stanie mu wybaczyć, dopóki ten nie zrehabilituje się w oczach jej i innych,

– Michał Wołodyjowski – najlepszy fechtmistrz w Rzeczypospolitej. Symbol odwagi i honoru żołnierskiego,

– Jan Onufry Zagłoba – jest swoistym połączeniem wszystkich najlepszych cech szlachcica polskiego. Skory do żartów i pierwszy do toastów, ale przy tym sprytny oraz odważny. Chociaż nie jest najlepszym żołnierzem to jest bardzo oddany ojczyźnie i skory do poświęceń,

– Jan Kazimierz – król Rzeczypospolitej Obojga Narodów,

– Janusz Radziwiłł – bardzo bogaty książę, dbający tylko o własne dobro. Zdrajca Polski. Dąży do zdobycia władzy poprzez współpracę z Karolem Gustawem – królem Szwecji,

– Bogusław Radziwiłł – stryjeczny brat Janusza Radziwiłła. Ponad wszystko przedkłada wygody, modne stroje oraz uczty. Zaleca się do Oleńki Billewiczówny.

Najważniejsze wątki:

– Kmicic przybywa do Wodoktów aby spotkać się z Oleńką Billewiczówną. Para zakochuje się w sobie od pierwszego wejrzenia,

– Występki Kmicica i jego ludzi, w tym: strzelanie do portretów, walka kompanów Kmicica w karczmie oraz spalenie Wołmontowicz,

– Zjazd w Kiejdanach – Janusz Radziwiłł zmusza Kmicica do przysięgi wierności po czym wyjawia wszystkim swoje plany przystąpienia do Szwedów. Kmicic staje się zdrajcą narodu, ale pozostaje wierny danej przysiędze,

– Kmicic bezskutecznie próbuje porwać Bogusława Radziwiłła,

– Kmicic pod fałszywym nazwiskiem – Babinicz rozpoczyna walkę ze Szwedami,

– Obrona Jasnej Góry i wysadzenia działa przez Kmicica-Babinicza,

– Kmicic nadal pod fałszywym nazwiskiem walczy w obronie króla Jana Kazimierza,

– Rehabilitacja Kmicica i zaręczyny z Oleńką.

Potop na maturze do tej pory:

– „Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy danych fragmentów powieści. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu.”,

– „Żołnierskie emocje bohaterów Potopu Henryka Sienkiewicza. Na podstawie przytoczonego fragmentu powieści omów stany emocjonalne, zachowania i sytuacje ukazanych w nim postaci.”,

– „Jak literatura czasów niewoli ukazuje bohaterów narodowych dziejów? Porównaj portrety wodzów przedstawione w podanych fragmentach: Potopu Henryka Sienkiewicza i Glorii Victis Elizy Orzeszkowej. Zwróć uwagę na sposób ukazania postaci.”.